I Iran held den politiske krisa fram, og det vert tala om dei største demonstrasjonane og mest alvorlege politiske krisa sidan revolusjonen for tre tiår sidan. Voktarrådet har avvist nyval, men dei har opna for ei ny opptelling av valet. I går skreiv eg at det var vanskeleg å få oversikt over situasjonen. Andreas Halse sin blogg er imidlertid ein god inngang til meir oversikt.

Journalistar vert no utsett for press og oppfordra om å dra frå landet. Det er fort eit teikn på at det kan gå verkeleg ille.

Framleis er sosiale medier best på den raske oppdateringa på det som skjer, og viktige for å få informasjon ut. På NRK Beta skriv dei i dag om mitt tema frå i går, Twitter og valet i Iran. Men journalistar er sjølvsagt uunnværlege for kvalitet, nyansar og djupne i dekninga.

Her heime har IFPI og andre organisasjonar i dag tatt internettleverandøren Telenor til retten. Same dag kjem det fram at bokbransjen også engasjerer seg for at advokatfirmaet Simonsen skal få forlenga sin konsesjon til å overvake og kartlegge ulovlege fildelarar.

Det er fleire trekk som tydar på at norske bransjeinteresser vel ein strategi med overvaking og privat rettshandheving mot ulovleg fildeling. Eg er mot ulovleg fildeling, men dette er feil strategi slik eg tidlegare har skrive. NTNU-professor Arne Krokan har gode poeng om det same.

I staden må vi følge det sporet som nestleiarkollega Audun skildrar i dag. Det dreier seg om vi skal følge den norske kulturpolitiske tradisjonen med å finne ei kollektiv vederlagsordning som sikrar opphavsmenn, gjer tilgang til kultur for mange og utnyttar føremonene ved spreiing av kultur. Biblioteka, NRK-lisens, kasettavgiftsfondet og TONO-avgift er ulike døme på at denne tenkinga har dominert norsk kulturpolitikk.

I følge Dagbladet har Frankrike vedteke den omdiskuterte “Three strikes” lova på tirsdag (PS: det er ikkje eit fikenblad Sarkozy viser størrelsen på på biletet). Denne lova er omtalt og omdiskutert også i Noreg. Frankrike er truleg det landet som har gått lengst i privatisere forfølging av fildelarar og straffe lovbrot strengt.

Denne lova pålegg nettleverandørar å gjennomføre tiltak mot personar som deler opphavsrettsbeskytta materiale med andre. Kundar skal etter tre advarslar stengast ute frå nettilgang i 2-12 månedar, i følge Jan Omdahl sin artikkel på Dagbladet.no (sjå link over). Du kan heller ikkje få tilgang via ein annan nettleverandør. Dette kan skje utan ei rettsleg handsaming i kvart enkelt tilfelle. Torgeir Waterhouse i IKT-Norge argumenterer sterkt mot tiltaket i denne artikkelen. I følge same artikkel er det franske vedtaket stikk i strid med eit vedtak i EU-parlamentet i forrige veke!

Eg fryktar at denne typen tiltak vil få oppslutning også i Noreg. Nabolandet vårt Sverige har vedteke den såkalla Ipred-lova, og i Noreg pressar platebransjen på for liknande tiltak.

Dette må bli ein politisk debatt før valet. Alle nettbrukarar bør kreve av oss politikarar og våre parti at vi klargjer nokre sentrale punkt:

- Skal nettet openheit og nøytralitet trugast av utestenging utan dom?

- Er det aktuelt å tillate at private aktørarar kan overta oppgåver som normalt politi og påtalemyndigheit har i jakt på fildelarar?

- vil vi ha intensivert overvaking av nettet for å ta fildelarar?

SV og mine svar på spørsmåla er nei. Det er imidlertid interessant å få svar frå alle parti, ikkje minst dei som no seier at vi bør slå hardare ned på fildeling. Kva er det dei vil gjere?

Her er link til ei fråsegn om fildeling som vi vedtok på SV-landsmøtet. Det er i same gata som det eg har argumentert for tidlegare, sjølv om det er enkelte omgrep og talemåtar som eg ikkje bruker. Kortare, og viktigare, er formuleringane frå partiprogrammet – det er det vi går til val på for dei neste fire åra.

Der står det:

“SV vil utrede muligheten for å gjøre ikke-kommersiell fildeling av musikk utført av privatpersoner lovlig, i kombinasjon med en lisensavgiftsløsning for betaling til rettighetshaverne. På sikt bør også andre medietyper utredes. Slik fildeling må likevel ikke skje i strid med åndsverksloven bestemmelser.”

Eg hadde eit konstruktivt møte med IFPI og ein representant for Gramart i dag. Konstruktivt fordi vi er mindre fundamentalt usamde enn eg først frykta, og fordi eg oppfatta dei som særs opptekne av at det skal kome betre modellar for å formidle musikk på nettet. Der vi skil lag er nok i spørsmålet om det er eit gode med deling dersom vi kan finne ein betalingsmodell, og i spørsmålet om det er naudsynt og ønskeleg at den enkelte forbrukar betaler. Eg oppfatta dei likevel opne også her, mellom i høve til modellar som dei vi ser i NDLA.

I dag har også IKT-Norge sendt eit brev til ei rekke aktørar i bransjen der dei argumenterer for ein veg vidare i debatten som baserer seg på å finne alternative modellar for spreiing og betaling. Eg har ei sterk kjensle av at debatten vil gå i denne retning. Spørsmålet kom også opp i Storingets spontanspørretime i forrige veke.

Mange innspel og kommentarar i det siste som eg ikkje har fått svart nok på. Takk også for hyggeleg melding frå Anne, som har sine eigen interessante blogg.

Synspunkta på fråfall er mange og ulike, men dei fleste går i same retning. Fleire peikar på at yrkesfaga er teoretiserte og må få meir praksis. Andre viser til at ulike elevar må få utvikla sine talent, og at skulen må la ulike menneske få utvikle seg ulikt. Til sist viser mange til at vi må ha høge kunnskapskrav i dag, samstundes som dei får støtte. Denne kombinasjonen mellom krav og støtte er ikkje minst viktig både i overgangen mellom ungdomsskule og vidaregåande og vegen vidare mot høgare utdanning. Eg tek med meg alle synspunkta vidare, vi skal legge fram ei stortingsmelding om dette i vår og det har vore tema under budsjettdiskusjonen her på Torbjørnrud i dag.

I fildeldingsdebatten er vel dei fleste argumenta no brukt, men eg føler for å svare på enkelte poeng. For det første er det enkelte som argumenterer som om vi i dag har ein perfekt situasjon der alle kunstnarar får betalt som eg vil rive ned. Det er jo stikk motsatt. I dag taper opphavsmenn store inntekter på grunn av ulovleg fildeling. Eg ønskjer å få debatten om det inn på eit spor der vi gjer andre grep enn i dag.

Det gjer eg på grunn av omsynet til opphavsmenn, men ikkje minst på grunn av at det er skilnad på å dele og stjele. Om eg får bilen til Benny biltyv (som har kommentert på sida mi) mistar han sin bil, om eg får kunnskap av han eller han spelar av ei plate for meg har vi begge glede av det. Det blir meir kunnskap og meir kulturoppleving om vi delar på det. Vi bør difor utnytte dei samfunnsmessige føremonene av deling på eit vis som sikrar inntekter til produsentane. At enkelte høgreideologar er mot slik deling sjølv med ein finasieringsmodell er mindre overraskande. Enkelte hevdar også at eg legitimerer ulovleg fildeling. Eg vil presisere igjen at eg er mot ulovleg fildeling.

Endre Skjørten sitt innlegg er godst, og treff meg. Han ber meg nyansere og ikkje bruke billeg politisk retorikk (noko eg jo er svak for). Han har rett. Mitt mål er å bidra med ei løysing i ein polarisert debatt, då bør eg sjølv ikkje polarisere unødig.

Det står eit intervju med meg om fildeling og nettet som kanal for å spreie kultur og kunnskap i dagens Dagsavisen (og ein liten snutt om bloggen min), eit tema eg har skrive ein del om her. Seinare i dag skal eg debattere potensialet i sosiale medier på Vika Kino, i samband med premiere på dokumentaren Us Now.

Fleire medier (NA24 Dagbladet)  rapporterer at Telenor har avvist kravet om å stenge tilgangen til nettstaden Pirate Bay. Det er IFPI (dei internasjonale plateselskapa sin interesseorganisasjon) og andre som har sett fram dette kravet. Det skjer etter at Post og Teletilsynet har utarbeida retningslinjer for innhaldsnøytralitet som mellom anna Telenor har slutta seg til.

Telenor har gjort det einaste rette. Eg er mot ulovleg fildeling, men meiner terskelen for at ein leverandør av internett skal stenge tilgangen til ei side må vere ekstremt høg. Eg saksar frå det dei sjølv seier:

 - At en internettleverandør skal kontrollere og ta stilling til hva internettbrukerne kan og ikke kan laste ned, er like galt som at Posten skulle åpne og lese brev og avgjøre hvilke som skulle leveres. Dette sier Ragnar Kårhus, leder for Telenor Norge.

og vidare:

- Problemet er at forretningsmodellen for salg av digitalt innhold på mange måter er foreldet og ikke har tatt internetthverdagen inn over seg. Problemet ligger ikke hos internettleverandørene, men hos rettighetshaverne selv. Telenor mener det er rettighetshavernes oppgave å utvikle bærekraftige forretningsmodeller for innhold levert over Internett. At det kan gjøres med suksess, viser både verdenssuksessen iTunes og Telenors egen musikkbutikk. Det enorme markedet for nedlasting av ringetoner og spill til mobiltelefoner er et annet eksempel på at digitalt innhold blir betalt for når forretningsmodellen er riktig.

Det er bra at mange har sansen for tankegangen i mitt forslag om å greie ut eit system for lovleg fildeling med betaling til opphavsmenn. Det er også bra at mange er i tvil om korleis det skal gjerast, kva rolle det offentlege skal ha og om det er praktisk mogeleg. Det er difor det må greiast ut. Her ligg ein nyansert og kritisk artikkel om dette.

Eit par kommentarar: Pål er provosert over at eg vil ta frå han retten til sitt eige verk. Det er ikkje det eg vil. Det må sjølvsagt vere opp til den enkelte opphavsmann å gjere frå seg ein rett til å dele verket sitt mot betaling. Det er jo i dagens situasjon mange i realiteten ikkje har denne retten, då musikk vert spreidd utan kompensasjon til opphavsmenn. Eg trur eit system slik eg foreslår for dei fleste plateselskap og ikkje minst artistar vil framstå som ein god deal.

Fleire spør om det offentlege sin rolle, og om det må vere gratis. Eg har eit avslappa tilhøve til det offentlege sin rolle, men det er jo eit faktum at det offentlege ofte må inn for å regulere ein marknad som ikkje fungerer. Eg trur ikkje eigarskap er poenget, men å regulere ein marknad og å bidra til å skape eit regime som fungerer. Eg trur forretningsmodellen bør basere seg på at brukaren (i hovudsak) kan skaffe musikk gratis, først og fremst fordi den skal utkonkurrere gratis og ulovleg fildeling.

Hald gjerne fram med debatten, den er interessant og viktig.

Interessante innspel på posten min. Fleire tek opp kva rolle det offentlege bør ha. For meg er det ideologiske hovudpoenget at alle skal ha tilgang til kultur, ikkje at det offentlege skal bidra. Det har likevel (minst) ei stor føremon. Det kan sikre gratis tilgang for brukarar, utan ein må dynge på med reklame. Gratis tilgang er nok naudsynt for at det skal bli meir attraktivt enn ulovleg nedlasting. Vidar foreslår at dette skal organiserast i biblioteka. Interessant tanke, den bør vurderast nøyare.

Ellers ser eg at skyttargravsdebatten held fram i VG. Det er lett å forstå at plateselskap blir rasande på folka bak Pirate Bay, men vanskeleg å forstå at dei ikkje vel ein annan strategi. Sjå mellom anna kva Arne Krokan seier.

Rettsaka mot svenskane som står bak nettsida Pirate Bay er i gang. Saka har skapt bølger i Sverige, og vekker oppsikt også internasjonalt. Debatten om fildeling har blussa opp.

Fildeling er å dele (og ta i mot) filer frå andre brukarar, til dømes musikk. Til dette krevst eit program som gjer at ein kan dele. Dei som er tiltalt i Pirate Bay saka gjer noko litt anna. Dei legg til rett for slik deling, ved å opprette kontakt med andre som har filer ein søker etter. Filene vert så utveksla direkte mellom brukarar. Påtalemakta hevdar at dei er meskuldige til fildeling på grunn av det. Forsvaret seier at dei ikkje gjer noko anna enn å opplyse om kvar ein kan finne stoff (s0m til dømes Google gjer) og ikkje kan haldast ansvarleg for innhald på andre sider. I Noreg er plateselskapa ute og raslar med sablane. Dei vil få Telenor til å stenge tilgangen til denne nettsida.

Kunstnarar må få betalt for sine verk. Det er uakseptabelt at vi skal spreie desse utan å betale for det. Men vi må slutt å kjempe mot framtida. Enkelte oppfører seg som om dei vil ha reprise på kampen mot fargefjernsyn, eller kampen mot musikkasetten.

Vi må diskutere korleis vi kan bruke ein demokratisk og framtidsretta teknologi på ein måte som sikrar inntekter til artistane.

Alle tidlegare teknologisprang har ført til frykt for at det gamle formatet skal dø. Men TV tok ikkje livet av radio, nettet tok ikkje livet av boka, og nedlasting kjem ikkje til å ta livet av musikken. Tvert imot. Nettet er jo genialt for å spre musikk og anna kunst.  Kunstnarar kan nå ut med sine verk til langt fleire, eg og du kan få tilgang til all verdas musikk når vi vil. Fantastisk! No må vi sørge for at dette vert organisert slik at kunstnarar får betalt for verka sine .

Her er Tono-systemet ei natuleg inspirasjonskjelde. Radiokanalar betaler for å spele musikk, dei finansierer det gjennom reklame eller offentleg støtte. Slik kan det gjerast også på nett, ja eit slikt konsept finst allereie.  Spotify fungerer slik i dag. Du betaler eller tar imot reklame for å få tilgang til musikk. Leverandøren har avtalar med plateselskap om musikken, som dei streamar over nettet. Dette er avspeling av musikk, ikkje nedlasting, men ideen kan brukast.

Det er ikkje framtid i å kjempe mot at musikk er tilgjengelig på internett. Motstandarane av ny teknologi har få suksessar å vise til. Det er imidlertid viktig å kjempe for at teknologien skal brukast til beste for både forbrukar og kunstnar. Det er bra at musikk vert distribuert digitalt. Det betyr at mindre ressursar vert brukt på trykking, transport og platebutikkar. Det er penger som kan gå til artistene. Då får vi meir kultur til folket og meir penger til artistane. Fram til i dag har platebransjen sin motstand i stor grad åpna markedet for dei som ikkje tar omsyn til artistane.

SV skriv dette i vårt nye programforslag: “SV vil utrede muligheten for å gjøre ikke-kommersiell fildeling av musikk utført av privatpersoner lovlig, i kombinasjon med en lisensavgiftsløsning for betaling til rettighetshaverne. På sikt bør også andre medietyper utredes.”

Det er ein måte å gjere det på, det finst sikert andre også. Kva meiner du?