Neste Wilson ut er den openbart minst talentfulle frå Beach Boys, Dennis. At han skulle bli den første Wilson til å gje ut eit soloalbum var ei overrasking. At han har kome med det klårt beste Wilson-albumet er ein sensasjon.

Pacific Ocean Blue – det einaste han rakk å gje ut før han drukna som 39-åring – er ei strålande trist sommarplate.

Dennis Wilson var mellomste bror, og hadde visstnok det mest konfliktfylte tilhøvet til den autoritære faren. Han hadde rollen som kvinnebedårar og opprørar i Beach Boys. Utover 70-talet slo han seg ned, arbeidde seriøst med musikk og spelte inn ein god del (t.d er opptaka til ein oppfølgar tilgjengelege i dag).

Pacific Ocean Blue luktar salt. Det er veldig vestkyst (Jackson Browne?), veldig 70-tals (litt Eagles, litt Nick Drake) veldig stor lyd (van Dyke Parks) og litt Beach Boysk ein stad i bakgrunnen. Først og fremst er det likevel sterkt personleg. Fine og orginale balladar og ein særprega stemme. Ei plate som ikkje eigentleg liknar på så mange andre, sjølv om den er tidstypisk (frå 1977).

Den høyrest ut som California på ein trist dag som likevel er litt fin, synest eg. Her er ein av mange fine, Thoughts of You:

Namnet Wilson får eg meg til å tenke på sommaren – og motsatt. Mykje stor sommarmusikk er skrive av ein Wilson. Noko av det i bullseye av kva dei fleste ser på som sommarmusikk. Andre delar av det Wilsonske er for litt meir kompliserte sommardagar. I sommar vil eg presentere 3 stykk Wilson. Vi byrjar i bullseye trur eg.

Beach Boys er sommar. Eg treng ikkje seie meir. Det er også popmusikk på sitt største og beste. “Pet Sounds” frå 1966 er eit flott album som ein ofte finn på kåringar over tidenes beste.

“Pet Sounds” var imidlertid berre eit oppspark, eit lite hint, om dei fantastiske musikalske gledene som skulle kome på oppfølgar “Smile”. Brian Wilson skulle vise verda. Dei slapp ein smakebit, “Good Vibrations”, etter seks månedar i studio. Eg held den for (kanskje) å vere den beste singelen i rockehistoria. Sidan meir studiotid, men ikkje noko album. I 1967 vert albumet avlyst.

Mytene om dette er utallige. BB-leiar, komponist og musikalsk intuisjonsgeni Brian Wilson mista retninga for første gong. Det vert sagt at han var besatt av å gjere eit like revolusjonerande framsteg som med det forrige albumet. Han følte eit kunsterisk press på seg, samstundes som dei hadde opplevd sviktande sal av “Pet Sounds”. Han brukte meir og meir narkotika. Det seiest også at han var ekstremt oppteken av konkurransen med The Beatles. Han skal ha høyrt ein demo av “Sgt. Pepper” kort tid før albumet vart avlyst.

Kva som stemmer veit ikkje eg. Eg veit at alt som kom ut av det i samtida var ein singel til, tøffe “Heroes and Villains”. Eg veit også at materialet vart henta fram meir enn 35 år seinare, gjort på nytt og spela live på ein lengre turne. Til slutt kom det ut på plate.

Det er ei flott innspeling, full av fin lyd og fine songar. Samarbeidspartnar Van Dyke Parks frå den opprinnelege innspelinga er med. Du kan høyre at dette er lyden av noko stort, sjølv om litt magi har gått tapt. Under er to låtar. Først ein nyare live versjon av “Heroes and Villains”.

Så eit gammalt og elendig live opptak av Good Vibrations som ikkje får med starten på låta. Kva veit eg, kanskje dumpar det innom ein lesar som ikkje har høyrt den. For dei som kjenner den er det uansett moro å sjå Brian W i godt slag, thereminen (trur det er det?) og kanskje spørre seg: Kor bra og orginalt kunne ikkje popmusikk vere i 1967.

Sonic Youth er kanskje – kanskje – det beste rockebandet dei siste to tiåra. Dei er det motsette av eit ei-låts band. Spør du om den beste låta deira har eg ikkje svar. Ikkje ein gong på kva som er den beste plata. Daydream Nation? A Thousand Leaves? Rather Ripped? Det er lyden av Sonic Youth som er flott meir enn ei enkelt plate.

Bandet var starta på byrjinga av 80-talet. Gitaristane Thurston Moore og Lee Ranaldo møter no-wave artist Kim Gordon. Dei byrjar å spele eksperimentell og bråkete musikk. Etter nokre år utvikla dei eit melodiøst, tungt rockesound med Steve Shelley på trommer, og med “Sister” og “Daydream Nation” nådde dei breiare ut. I løpet av 90-talet tok musikken inn fleire element av jazz og avant garde, kombinert med den tunge gitarrocken. Jim O’Rourke vert meir eller mindre fast medlem i bandet.

Lyden av Sonic Youth dei siste åra vil eg kalle klangfull rock. Rare, uvante klangar er sentralt. Det same er tungt, gitarbasert driv. Gitarar er stemt til styggvakre klangar, skiftande vokal legg seg oppå. Eit spor kan vere eit kort rockestatement, bygge seg opp sakte men sikkert i episk stil eller vere eit no-wave inspirert inntrykk.

NYC Ghosts and Flowers er den første plata i ein New York-triologi. Den er ofte litt nedvurdert, men eg ser på den som ei av deira finaste. Dessutan meiner eg jo at sangar og plater ikkje er så viktig for dette bandet – det er klangen som tel. Denne er full av klang. Gitarklang og klangfull perkusjon. Alle vokalistane kjem til sin rett. Den innleiar ein slags tradisjon med å bruke bilete av maleri og andre kunstverk på coveret (Sjekk fronten til årets “The Eternal”, med eit vakkert bilete av gitarist John Fahey). På denne er det William S Burroughs som pregar fronten. Her er Nevermind live:

Mange av dei platene eg presenterer her likar eg på grunn av heilskapen – LP-faktoren om du vil. Denne er også ei fin plate, men ei låt og ein mann skuggar for alt anna på den.

Opningssporet “You’re Gonna Miss Me” er ei av dei beste rockelåtane som nokon gong er skrive. Den er eit fyrverkeri og eit primalskrik som er over på 2.30. Kvar gong eg høyrer den får eg lyst til å hoppe opp, skrike og skråle, gå ut og drikke øl og danse. Den er rock’n roll.

Roky Erickson, mannen bak bandet, er ein av dei store i rockehistorien. Han er ein suveren gitarist og ein vokalist med ein skrikande orginal stemme. Han står også bak ei rekke flotte rockelåtar, som til dømes er godt oppsummert på denne.

Så er han også mannen med enorme narkotikaproblem frå ung alder og store psykiske vanskar. Det tok livet av the 13th Floor Elevators.

Han tilbragte mange år på psykiatrisk institusjon, og utvikla ei rekke forestillingar som fekk innverknad på musikken (sjekk låttitlane!). Han vart besatt av vampyrar og trudde han var frå ein anna planet. Det meste av 70- og 80-talet var han inn og ut av institusjon, levde kummerlig og kom med sporadiske plater.

Det siste tiåret har han fått eit comeback. Den psykiske og fysiske helsa er betre. Han har spela mykje live og kome med plater, og han har blitt gjenoppdaga. Både som gitarist og artist har han hausta den rosen har fortener.

Han har skrive mange gode låtar. Men ingen overgår “You’re Gonna Miss Me”. Under ein versjon av denne genistreken av ei rockelåt, som også gjer eit inntrykk av han på scena.

John Dee Oslo, . Eg står fremst i mditen foran scena blant eit glissent publikum på 100-200 stk. Der oppe er Peter Principle, Luc Van Lieshout, Steven Brown og Blaine L Reininger i ferd med å gå av scena etter ekstranummer. Dei har storkosa seg, kanskje over entusiasmen hjå publikum? Reininger går sist, og på veg ut ser eg at han vinkar etter dei andre og vil ha dei med inn igjen. Dei forsvinn. Han kjem åleine på, set seg ved pianoet og spelar og syng “Pinheads On the Move”.

Eg ser på Tuxedomoon som eit av dei store ensembla (band blir feil) i populærmusikken. I San Fransisco i 1977 dannar Steven Brown og Blaine L Reininger gruppa, og etter litt utskifting er Peter Principle og Winston Tong med. Desse fire utgjer kjernen i den kreative hovedperioden 1979-83. Ralph Records gjer ut dei tidlege platene deira. Dei fire amerikanarane flyttar midt i denne perioden til Europa (Rotterdam så Brussel, og plateselskapet Crammed Discs) og forblir her ut karrieren. Reininger og Brown er drivkrafta, eit slags Lennon/McCartney. Winston Tong er i så fall Harrison med sine få men særprega låtar. Alle fire har solo-album på samvitet, Reininger dei klart mest interessante.

Musikken er avant-garde, men også popmusikk. Den oppstår i triangelet mellom new wave, elektonika og klassiske songkunst. Kollektivet beherskar til bass, gitar og piano – men også klarinett, sax og Reiningers elektriske fiolin. Og trommemaskin. Brown, Reininger og Tong delar på å synge. Dei framstår musikalsk rastlause, alltid på veg vidare. Det er alltid ei overrasking i eit av deira produkt. Platene er ulike seg imellom, men dei fleste er konsistente og heilskaplege produkt.

Desire kjem i 1981, midt i ein periode av fleire LP’ar, 12″ og innspelingar til scenekunst. Det er høgdepunktet i ein periode full av høgdepunkt. Den er tidvis manisk med sitt høge tempo, men full av vakre melodiar. Det kviler ein sterk melankoli, ja nesten eit desperat uttrykk over plata. Som andre store plater er den utan uinteressante spor, men med enkelte verkelege høgdepunkt.

Iscenesettar Bruce Geduldig er viktig for konsertane og den gradvise orienteringa mot scenekunst, og Luc Van Lieshout kjem inn i ein viktig rolle frå 1983. Då går Reininger ut for godt, og det blir raskt synleg at han var Tuxedomoons Lennon. Den gode Holy Wars frå 85 held oppnivået. Frå denne bør du sjekke ut vakre “In a Manner of Speaking”. Etter dette er det momentet borte. Dei har gjort comeback med tre heilt greie plater dei siste åra (utan Tong, med Van Lieshout), men det viktigaste med det har vore at eg og andre har fått eit høve til å sjå dei no modne herrane i live på scena.

Her er ein “video” av Jinx frå 80-81.

Det er få gode konsertopptak frå denne tida, difor to nyare frå etter gjenforeininga. Jinx frå 2005, med Winston Tong inne på lån. Tong syng, Principle på bass, Reininger på fiolin og Brown spelar Obo.

Her “Again”. Reininger syn frå pianoet, Brown spelar sax medan Principle som alltid står som ei klippe bak bassen.

Frå det store intet (for meg) kom denne plata frå artisten Baby Dee i 2001. Ho var i NYC-miljøet rundt ei gruppe som på det tidspunktet var nesten like ukjent, Antony and the Johnsons.

Baby Dee er frå Cleveland Ohio, og har ein brokete musikalsk bakgrunn som harpist og syngande performanceartist. Ho er ein profilert transkjønna og slår seg etterkvart ned i NYC, og blir ein del av eit kreativt musikalsk miljø. Det er naturleg å trekke assosiasjonar til både stemmen og musikken til Antony Hagerty når du høyrer dette. Dei deler også proudsent David Tibet (han frå Current 93) på debutplatene sine. Kven som har påverka kven er mindre klart. Baby Dee har vore aktiv i mange år.

Musikken er enkel og tynn. Ikkje noko band, berre enkle instrument som støttar stemmen. Songane er hundre prosent i fokus. Ho er harpist, men på denne plata er det piano eller trekkspel som gjeld. Eller, fordi det aldri er meir enn eit instrument i sving. Det er vakkert og stilfarent, men mest av alt uendeleg melankolsk. Baby Dee har ein heilt spesiell sangstemme full av lengt som understøttar dei triste songane.

Du kan laste ned nokre låtar frå plata her. Under er eit sjeldant konsertopptak av tittelsporet, her med harpe i staden for piano:

Sidan vi hamna i austeuropa, legg eg turen innom Slovenia. På ingen måte aust i dag, men ein del av Jugoslavia då denne plata kom ut. Musikken og konseptet til Laibach gjer enno sterkare assosiasjonar til aust enn det geografisk opphavet.

Laibach vart danna i Ljubljana i 1980, men det var ikkje før i 1987 at dei vart kjend for eit vidare publikum. Då gav det store britiske indie-selskapet Mute (som har alt frå Erasure og Depeche Mode til Nick Cave og Diamanda Galas i stallen) ut plata Opus Dei. Ei salig blanding av Wagner, marsjrytmar, gitarsoloar og popcoverlåtar  ikledd ein kraftig dose uniformsestetikk verdas ikkje har sett korkje før ellet etterpå. Laibach har openbart ein fot i den industrielle rocken som stod sterkt på 80-talet. Dei tilfører likevel noko eige.

Gjennom åra har dei gjort det til ein spesialitet å spele inn coverversjonar av kjende slagarar. Denne var den første, og eg synest framleis den er den beste. Aldri har vel orginal og ny versjon krasja så kraftig og skapt eit så sterkt resultat. Under er den framleis like slåande Life is Life eller Opus Dei:

Spalten heiter vekas album, men ingen regel utan unnatak. I høve MGP i Moskva gjer eg unnatak for å hylle ein av det forrige hundreårets største artistar og låtskrivar, som aldri fekk gitt ut eit album i si levetid (1938-1980).

Vladimir Vysotskij var kanskje den sterkaste og mest populære stemmen i Sovjet på 70-talet og i åra etter sin død. Songar og diktar. Politisk aktør og kvardagsskildrar. Vaken men alkoholisert. Han skildra den russiske mentaliteten og det absurde samfunnssystemet som ingen andre. Han er politisk, men på den subtile måten som var mogelg. Tekstane hans er små poetiske forteljingar, filosofiske og kvardagslege på same tid.  “Stemmen min er som et skrik” har han sagt. Det er treffande. Han skrik ikkje (vel, innimellom), men framfører songane med eit indre skrik som når gjennom skjermen.

Han blei møtt på paradoksalt vis. Den sovjetiske staten nekta han adgang til platestudio, men han fekk samstundes verke som visesongar. Han reiste og spelte. Det vart teke opp kasettar som vart kopiert, kopiert igjen og igjen og igjen… Han var kjent over heile landet, men det finst ikkje nedskrivne songar eller offisielle innspelingar etter han.

Eg kom over han via Jørn Simen Øverli si flotte plate med musikk og gjendikta tekstar av Vysotskij. Alle bør sjekke ut den, ikkje minst for å forstå tekstane. Den har berre eit problem. Den bleiknar litt når du har høyrd orginalen. Eg har sett at han vert kalla Russlands Bob Dylan. Det er ei nedvurdering. Han treng inga samanlikning. Og eg trur hans innverknad på russisk musikk og samfunnsliv er vel så stor som Dylans innverknad i USA. Det kan ikkje vere tvil om at han er ein av dei viktigaste musikarane og låtskrivarane i det forrige hundreåret.

 Her er ein versjon av Ohota Na Volkov (Ulvejakta), som skal vere skrive rundt Sovjets invasjon av Tsjekkoslovakia og er ein analogi til eit tøffare politisk klima.

 

Her syng han Cupola (kuplane) i det som skal vere det siste opptaket med han.

Endeleg er den her, Hanne Hukkelbergs tredje. Og for ei plate. Dette er ein kandidat til årets album. Eg vil seie at den går rett i teten (i eit så langt særs sterkt felt av Fever Ray, Yeah Yeah Yeahs, Jenny Wilson, Camera Obscura og sikkert andre).

Hanne Hukkelberg debuterte i 2004 med Little Things. Ei nydeleg og litt ustrukturert innspeling fyllt av mange fine melodiar, rare lydar frå ting og tang ho hadde spelt inn og lyden av den tynne men distinkte stemma. Albumet er litt ujamnt, men veldig forfriskande. Ein dose Björk, ein dose Anja Garbarek, ein dose knitring og ein dose jazzpop. Rykestrasse 68 var spela inn i Berlin (i Rykestrasse 68?), og den høyrdes Berlin ut. Ho tok elementa frå den forrige plata, men la på ein dose Kurrt Weill og litt fleire vanlege analoge instrument. Den er eit hakk betre, men framleis litt ujamn.

Den nye er enno eit par hakk betre. Denne plata er visstnok skrive (og spela inn?) på Senja i Troms. Det kan ikkje eg høyre, men det var sikkert flott der. I alle fall synest eg Hanne H har løfta seg ein divisjon.

Det er ti flotte melodiar, det er ei moden stemme, eit analogt og vakkert lydbilete. Det er alle dei kjende ingrediensane, men (som eg har lese i avisa) ein dose Pixies og ein stor dose Sonic Youth har inspirert materialet. Det kunne gått heilt gale, men det blir motsatt. Kjensla av at ho er ein unik artist er aldri truga, det er meir som om ho har kome heim frå ei leit etter opphavet.

Utruleg flott gjennom heile plata, eg kan ikkje få sagt kor varmt eg tilrår denne. Må få sett ho live ein gong. Her er Salt of the Earth frå Lydverket:

Nokre band får alle delar av uttrykket sitt til å passe perfekt saman. Cinematic Orchestra har eit namn som skildrar musikken perfekt, og eit platecover og ein video (sjå nederst) som set bilete til den.

Orkesteret er J Swinscoe, multiinstrumentalist og låtskrivar, sitt verk. Han har med seg eit jazzoppsett av bass, trommer sax og litt piano. Ut av dette tryllar han eit saktmodig og bildesterkt lydbilete. Det er drøymande lydlandskap, men også pop med ein jazzfølelse. Det meste er instrumentalt, men han krydrar med vokalistar innimellom.

På denne, nummer to av tre plater, har han med seg soulsongar Fontella Bass på eit par spor. Ho bygger opp under stemninga på plata, slik også harpespel gjer. Det er lange introar, jazzrytmar og fine melodilinjer. Eit spor skiljer seg ut. Det er ei av mine favorittlåtar frå denne sida av årtusenskiftet.

Englands kanskje beste MC, Roots Manouva, er med på sporet “All Things to All Men”. Den snik seg på deg. Eg lar vere å skrive meir, men lov meg at du høyrer på heile denne: