Dette er innlegget eg holdt i debatten om Jonas Gahr Støre sin redegjørelse om Afghanistan i Stortinget på torsdag:

«Har den militære oppbyggingen i Afghanistan ført oss nærmere en løsning på konflikten i landet? Jeg tror svaret er et ganske klart nei. Den stadige militariseringen av USAs – og dermed Vestens strategi – har brakt oss fjernere fra en løsning og ikke nærmere.» Slik formulerer Kai Eide på side 269 i boka si frå i fjor sitt eige syn, men han legg til ei nekting: «Jeg er ikke motstander av et internasjonalt militært nærvær.»

Det siste året har det kome to interessante norske bøker om Afghanistan som er svært ulike. Kai Eides bok er ei bok som ser Afghanistan frå innsida av det internasjonale nærværet, ei bok som ser samfunnet ovanfrå.

Anders Sømme Hammers bok ”Drømmekrigen” er ei bok som ser Afghanistan frå utsida av det internasjonale nærværet, og som ser samfunnet nedanfrå. Til saman trur eg dei gir eit brukbart bilete – neppe eit brukbart bilete av Afghanistan, men kanskje eit brukbart bilete av Afghanistan sett med ein nordmanns auge. Og så gir dei lærdom om vegen vidare.

I ein rapport frå koordineringsorganet for frivillige organisasjonar i Afghanistan, skriven av Matt Waldman frå hjelpeorganisasjonen Oxfam, vert situasjonen for bistanden til og utviklinga av landet fram til 2008 gjennomgått. Afghanistan får langt mindre i bistand enn det andre konfliktområde i verda har fått det siste tiåret. Landet fekk dei to første åra berre ein tiendedel av det Bosnia fekk på 1990-talet, og samanlikna med dei fem første åra fekk Irak fem gonger så mykje per innbyggjar i bistand som det Afghanistan fekk. Det er omfattande sløsing og misbruk av midlar, ifølgje denne rapporten. 40 pst. av bistanden går tilbake til givarland. Store summar går til dyre utanlandske konsulentar, og det er elendig koordinering – kort oppsummert.

Noreg bruker store summar på utviklingshjelp til Afghanistan årleg, nesten like mykje som på den militære operasjonen. Vi har auka bistanden og betra innretninga på han.

Det store biletet er likevel at det vert brukt meir enn ti gonger så mykje på krigen i Afghanistan som på å førebu freden – på den sivile utviklinga. Det er ikkje mogleg å skape fred i Afghanistan utan ei merkbar forbetring i levestandarden for innbyggjarane. Det er eit stort og alvorleg feilsteg at det internasjonale samfunnet gjennom eit tiår har halde på ei militarisert oppfatning av kva som er løysinga i Afghanistan.

Utan ei meir og betre koordinert – og ei sterkare – afghansk forankring i bistanden kjem vi oss ikkje heim frå Kabul på ansvarleg vis.

SV har i mange år argumentert for forhandlingar og ein politisk prosess som inkluderer alle partar, og for at Noreg må snakke med alle, ofte til allmenn latter. Eg hugsar sjølv utspørjinga som Pål T. Jørgensen hadde av Kristin Halvorsen i valkampen i 2009, og eg har opplevd Siv Jensen i debattar utanfor denne salen raljere og kalle mitt syn for ”teselskap med Taliban”. Erna Solberg uttrykte seg slik til Nettavisen i 2008:

«Å forhandle med Taliban og beholde et demokrati i Afghanistan, nei, det tror jeg ikke mye på.»

No er det ei breiare einigheit om at ein politisk prosess som inkluderer alle partar, må til. Føresetnaden for eit fredeleg og demokratisk Afghanistan er å inkludere alle i politikk og samfunnsliv. Som i andre fredsprosessar må ein ha dialog med alle grupper som spelar ei rolle i samfunnet.

Er det så enkelt? Nei, det er veldig, veldig komplisert. Inga oppskrift har gode odds for å lukkast i Afghanistan no. Eit langvarig militært engasjement i landet kan vi berre forsvare om vi sterkt trur ein vil lukkast med det. I ein slik situasjon skuldar vi kvarandre ærleg refleksjon og vilje til å vurdere det vi gjer. Eg inviterer ikkje til enkle svar, men til refleksjon. Ikkje minst skuldar vi soldatar, hjelpearbeidarar, FN-ansette, deira pårørande og andre i Noreg å gjere det.

Eg – og SV – trur Noreg bør avvikle sin militære deltaking så raskt som mogleg. Vi bør prioritere innsatsen til Noreg der vi kan gjere ein størst forskjell internasjonalt – ved ein tung sivil innsats, ved å halde fram med arbeidet for å dreie den internasjonale strategien mot betre koordinering og ein samla sivil innsats og gjennom å vere ein tung aktør mot ein betre politisk prosess.

Det er ikkje lett å sjå ein positiv veg vidare for Afghanistan. På sett og vis kan ein seie at den politikkendringa som kanskje no er på gang internasjonalt, kjem både for seint og for tidleg – for seint fordi omlegginga mot sivil utvikling og ein politisk inkluderande forhandlingsstrategi skulle ha kome for mange år sidan for å verke, for tidleg fordi det er vanskeleg å sjå at Afghanistan i løpet av få år skal vere i stand til å sikre tryggleik, demokrati og økonomisk utvikling i sitt eige land.

Eg vil takke utanriksministeren for ei god utgreiing og samtidig slå fast at det er viktig å halde debatten om Afghanistan-spørsmålet i det norske samfunnet open.

Her er mitt innlegg i debatten om DLD i dag, som også etter kvart vil ligge på www.sv.no og i korrekt referert versjon på www.stortinget.no

Innlegg i stortingsdebatten om datalagring 4.4.11

Sjekk mot referatet

 

President

Datalagringsdirektivet inneber å pålegge lagring av ei omfattande mengde informasjon om vår mobil- og nettbruk.

Kven du ringer til, når du ringer, kvar du ringer frå og kor lenge du snakkar. Kven du sender e-post til, kvar mottakaren er, når du er på Internett og kor lenge.

SV er motstandar av datalagringsdirektivet av tre grunnar.

1)      Det er vår sterke overbevising at kvart menneske er uskuldig til det motsette er bevist. Vi bør ikkje basere oss på ein ny tankegang i vår rettsstat der vi gjer pålegg om å samle spor om kvar nordmann, sidan vi kan kome til å bli skuldige. Då bidrar vi til å endre status på kvart menneske. Frå uskuldig – til potensielt skuldig.

 

2)      Pliktig lagring av store mengder data aukar risikoen for at noko kjem på avvege, og for misbruk. Lagringa utgjer ein personvernrisiko. Eg likar eigentleg ikkje ordet personvern – det høyrest ut som vi skal stoppe ut menneske og sette dei på museum. Integritet er eit betre ord. Kven du ringer når, kven du sender e-post til, er informasjon som på avvege kan krenke din integritet.

 

-          Ein mail frå ein tilsett i arbeidstilsynet om tilhøva i SV-gruppa

-          Fire telefonar til krisesenteret sist helg frå ein kvinneleg representant

-          Eit hemmeleg tips til ein journalist

-          Gjentekne mailar til ei adresse som sluttar med swingersnorge.com.

På avvege kan slike opplysningar krenke integriteten til dei involverte.

 

3)      Så lenge du er uskuldig er det ikkje noko problem, seier enkelte. Eg meiner det er motsatt, det er vi uskuldige som er problemet. Mistenkte kan vi sikre lagring av informasjon for allereie, og kanskje bør den betrast. Det alvorlege no er korleis DLD kan påverke alle som ikkje er mistenkt for kriminalitet.

 

I ei undersøking frå tyske Forsa Institute frå 2008 svarte over halvparten av dei spurde at dei ikkje ville bruke teleutstyr når dei skulle snakke med psykolog, ekteskapsrådgjevar eller om rusmisbruk som følgje av datalagringsdirektivet. Elleve prosent svarte at dei allereie hadde avstått frå å bruke telefon, mobiltelefon eller e-post i visse tilfelle. Vi er ikkje tent med at uskuldige menneske held tilbake – eller lar vere å søke opp – kunnskap i frykt for å bli sett over skuldra.

 

President:

Malte Spitz, tysk parlamentarikar frå Dei Grøne, gjekk til rett for å få ut teledata om seg sjølv for eit halvt år. Og vann. Han gav desse til avisa Die Zeit. Saman med offentleg tilgjengelege data frå sosiale medier kunne konstruere hans rørsler dag for dag. Den 1. september 2009 finst det data for meir enn 20 timar, den 4. september 2009 for meir enn 16 timar. Det heile kan følgast på internett.

Opplysningar som lekk ut kan krenke integriteten vår, men kunnskapen om at det vert lagra kan i seg sjølv redusere fridomen vår.

 

President

Sjølv om SV er sterkt mot direktivet, er vi enno meir bekymra for den gradvise endringa i haldningar, muligheiter og politikk som går føre seg.

Vi har allereie ei omfattande lagring av data og kameraovervaking. Internasjonalt, eller her, vert det diskutert å registrere søk på nettet, å sette inn ei brikke i alle bilar med opplysningar om kvar den er. Vi ønskjer oss betre og meir omfattande helseregister som kan koblast, betre register med meir informasjon om barn i barnehage og skule. Romavlytting har vi prøvd.

Eg kjenner fleire av desse forslag godt, og dei er alle godt meint og velbegrunna på sitt felt. Men forstår vi, og tenker over, konsekvensane av summen?

Den franske filosofen Jaques Attali, også mangeårig rådgjevar for President Mitterand, har skrive boka ”Kort historie om framtida” om temaet. Han skildrar eit tenkt framtidssamfunn der staten overvakar helsa vår, kosthaldet, transporten, skulearbeidet til born. Ikkje fordi politikarane er totalitære, ikkje grunna kommersielle interesser, men av funksjonelle omsyn.

Kosthaldet og folkehelsa vert betre med systematisk registrering av kva vi et, skuleresultata vert betre når vi kjenner til korleis elevane er og korleis dei arbeider. Og alle forstår at kampen mot kriminalitet vert meir effektiv med registrering og lagring av stadig fleire data. Alle tener på det. Vi får meir kunnskap, samfunnet vert betre og tryggare – det einaste vi mistar er litt slark i samfunnsmaskineriet.

Men president, eg er for slark. Så lenge det er slark, er det håp. For slark er eit teikn på fridom. Den potetgullposen du ikkje bør ete, forbikøyringa du ikkje skulle teke, innleveringa du juksa på. Eller direkte knytt til DLD – e-posten du ikkje skulle sendt, den staden du ikkje skulle vore ei natt. Fridomen vår til ikkje å gjere det – eller kanskje av og til gjere det – er av uvurderleg verdi for det enkelte menneske. Men det er også av uvurderleg verdi for samfunnet at vi menneske har eit stort frirom – ein integritet – som vi kan utfalde oss i. Det må ikkje berre vere rom for det perfekte liv, det må vere rom for slarket også.

 

Datalagringsdirektivet fører sjølvsagt ikkje til dette samfunnet. Men summen av ei rekke vedtak og muligheiter kan gjere det. Vi registrerer, overvakar, lagrar og tek i bruk langt meir informasjon enn for eit tiår eller to sidan.

Og difor er vegen vidare viktig. Kva vil vi ønskje å bruke opplysningane om 10 år? Kva data kan vi koble for å få fram meir og betre informasjon? Kva vert det neste vi skal registrere og lagre?

 

 

 

President, i lys av dette:

Er det ikkje klokt å tenke seg om ein gong til? Det heiter seg at ein skal la tvilen kome tiltalte til gode, og i dette tilfellet meiner SV det vil vere fornuftig.

-          EU si evaluering av direktivet er ikkje kome enno, den vil gje oss informasjon om kvar EU si lovgjeving går vidare

-          Vårt naboland Sverige har utsett implemtering

-          I fleire land sine rettssystem verserer det sakar om direktivet, etter at det har blitt kjent grunnlovsstridig.

Når ein foreslår utsetjing av noko ein er mot, vert ein gjerne beskyldt for at det er taktisk. I dette tilfelle er det særs velbegrunna slik eg ser det.

 

Eg meiner det har kome ein god ting ut av debatten vi førebels avsluttar i dag. Det er at det ikkje er avslutninga, men kanskje byrjinga. Byrjinga på ein langt meir levande samfunnsdebatt om balansen mellom vår fridom og integritet på den einse sida, og alle dei velbegrunna funksjonelle ønskja vi har som samfunn på den andre sida.

 

Vi – Storting, regjering, det politiske system – må vere førande i ein prinsippiell debatt  om dette i framtida. For lenge har vi sett dei enkelte samfunnsinteressene i førarsetet, og i rask rekkefølge vedteke velmeinte og funksjonelle framlegg om registrering og overvaking på kvart felt. Dei prinsippielle spørsmåla har vi sett vekk til eit tilsyn.

Dette er politikk snudd på hovudet. Det må jo vere omvendt, at politikarane diskuterer og vedtek dei overordna rammene for samfunnsutviklinga og så ber om ei funksjonell oppfølging av det frå andre organ.

 

 

 

”Den som er villig til å ofre sin sin fridom for ein midlertidig tryggleik fortener korkje fridom eller tryggleik” har den amerikanske filosofen og vitskapsmannen Bejnamin Franklin sagt.

Eg vil legge til: I eit friare samfunn vil vi føle oss tryggare enn i eit samfunn der vi har ofra mykje av fridomen.

La oss tru at den omfattande debatten om datalagringsdirektivet betyr ein renessanse for fridom og personleg integritet som sentrale spørsmål i samfunnsdebatten.