Blogg

Afghanistan 10 år etter

29. November 2011

Eg hadde interpellasjon i dag, den 29.11, om erfaringar og lærdomar etter 10 år i Afghanistan. Det var også debatt om temaet på politisk kvarter same morgon. Her er mitt innlegg i debatten:

President

Som mange andre hugsar eg kvar eg var i tretida den 11.september 2001. Eg hadde stavra meg ned til Stortinget etter å ha feira valresultatet til SV til langt på natt. Eg høyrde utbrotet til Anne-Berit, konsulenten i stortingsgruppa vår, då ho såg det som skjedde på TV. Sidan sat vi der – foran TV’en.

I politisk forstand tok det tiåret vi har bak oss til denne dagen.  Dagen etter vedtok Nato at terrorangrepa hadde utløyst artikkel 5 i Atlanterhavspakta. Eit USA-leia angrep på Afghanistan kjem raskt etter, med ulike enkeltland som deltakarar. 

I Noreg vart DUUK informert om norske styrkebidrag for snart ti år sidan, 30.11.2001. Saka vart så løfta inn i stortingssalen og debattert den 5.12.2001.

Forslag frå SV om at: «Stortinget samtykker ikke i at norske styrker stilles til disposisjon for militære operasjoner i Afghanistan under USAs kommando.» vart avvist mot SVs stemmer.

 

Debatten

Stortingsdebatten er tankevekkande lesing. For det første fordi den eigentleg ikkje skulle funne stad. Eit vedtak i saka var uaktuelt. «Det er ikke bare slik at det er unødvendig å fatte noe vedtak i denne saken. Vi mener at det ville gjøre ansvarsforholdet mellom storting og regjering uklart hvis vi skulle gjøre det,» var den eintydige meldinga frå utanrikskomiteens leiar Thorbjørn Jagland.

For det andre var trua på militære verkemiddel i kampen mot terror stor. «De amerikanskledede militære operasjonene er helt avgjørende for å kunne lykkes i kampen mot internasjonal terrorisme,» sa utanriksminister Jan Petersen. Det var knapt nokon, med unnatak av SV, som stilte spørsmål ved om eit militært angrep på Afghanistan faktisk var eit lurt tiltak mot terror, og om norsk militær deltaking var vårt beste bidrag.

For det tredje var det fleire som meir enn antyda at krigen i Afghanistan ville vere over om kort tid, og at demokrati og likestilling kom til å sigre. «USA og de allierte er i ferd med å vinne krigen i Afghanistan. Nå må vi sørge for ikke å tape freden,» sa statsråd Hilde Frafjord Johnsen.

 

I 2011

Kva kan vi lære av debatten i 2001, og av det tiåret som har gått?

Vi kan lære at vi ikkje visste eller forstod kva vi gjekk til. Og ikkje kunne vite eller forstå.

Snart ti år seinare veit vi at grunngjevinga for å vere i Afghanistan er utvida og dels endra, og at krigen har vart lenger enn nokon la til grunn. Situasjonen på bakken er ein heilt annan enn for få år sidan, og vi strekkjer kapasiteten til norske militære styrkar for å stille opp. Vi er rett og slett med i ein annan krig enn den vi gjekk inn i 2001, ein krig vi knapt reflekterte over.

Det har skjedd viktige forbetringar i Afghanistan på dette tiåret. Fleire går på skule, ikkje minst fleire jenter. Det er oppretta ei rekke nye helsetilbod i landet, og både politi, hær og rettsvesen er betre utrusta enn dei var. Landet har også gjennomført eit val som – trass alle vanskar – kan kallast demokratisk.

Men dette er diverre ikkje hovudbiletet. Hovudbiletet er langt meir negativt. Tryggleiken er verre enn på mange år, utviklinga går mykje seinare enn ho kunne og skulle, det er i liten grad satsa på å bygge opp landet sin kapasitet til å styre seg sjølv, og styret er ustabilt.

Det er også gjort viktige feil undervegs, som det blei advart mot.
Sivil utvikling
Noreg brukar store summar på utviklingshjelp til Afghanistan kvart år, nesten like mykje som på den militære operasjonen. Regjeringa har auka bistanden og betra innretninga på den.

Det store biletet er likevel at det internasjonale samfunnet bruker meir enn ti gongar så mykje på krigen i Afghanistan som på å førebu freden, og det er altfor lite til å styrke den sivile utviklinga.

I ein rapport frå ACBAR (Koordineringsorganet for frivillige organisasjonar i Afghanistan), skriven av Matt Waldmann i 2008, vert situasjonen for bistanden til og utviklinga av landet gjennomgått:

Regionen får langt mindre bistand enn andre konfliktområde har fått. Landet fekk 1/10 av det Bosnia fekk dei to første åra, og 1/5 av det Irak fekk dei fem første åra. Det er omfattande sløsing og misbruk av midlar. 40 prosent av bistanden går tilbake til gjevarland. Bistanden er ikkje samordna.

Med andre ord: For lite, for kaotisk og for seint.

 

Mangel på politisk prosess

SV har i mange år argumentert for at alle partar må samlast ved forhandlingsbordet, og at Noreg må snakke med alle. «Å forhandle med Taliban og beholde et demokrati i Afghanistan, nei, det tror jeg ikke mye på,» sa Erna Solberg til Nettavisen i 2008. ”SV vil ha teselskap med Taliban”, raljerte Siv Jensen i ein debatt mot meg i november 2009.

Kai Eide var FNs spesialutsending til Afghanistan 2008–2010. Eg veit ikkje om det var teselskap han hadde med Taliban-leiarar, men hans «Of course I met with the Taliban» var eit befriande direkte svar som gjekk på TV-stasjonar over heile verda. No deler dei fleste sentrale internasjonale aktørar dette synet.

Føresetnaden for eit fredeleg og demokratisk Afghanistan  er å inkludere alle i politikk og samfunnsliv. Som i andre fredsprosessar må ein ha dialog med alle grupper som spelar ei rolle i eit samfunn. Det har diverre gått alt for lang tid før dette vart eit mål.
Det militære nærværet
«Har den militære oppbyggingen i Afghanistan ført oss nærmere en løsning på konflikten i landet? Jeg tror svaret er et ganske klart nei. Den stadige militariseringen av USAs – og dermed Vestens strategi – har brakt oss fjernere fra en løsning og ikke nærmere.» Slik formulerer Kai Eide seg i boka si, men legg til at «Jeg er ikke motstander av et internasjonalt militært nærvær». Dette dekker også mitt syn på ein god måte.

I dag er det ei tillitskrise mellom dei internasjonale styrkane og den afghanske sivilbefolkninga. Opptrappinga av konflikten har ført til at dei sivile dødstala stig. Tal frå 2010 viser meir enn 10 000 drepne – sivile, opprørarar og utanlandske eller afghanske styrkar samla sett. Over 2000 av dei drepne var sivile afghanarar, det vil seie at det kvar dag døyr fem–seks menneske som følgje av krigen. Krigen går også hardt ut over dei stridande sjølve, med om lag 1500 dødsfall blant afghanske og utanlandske soldatar.
President, både når det gjeld utvikling og politisk løysing har vi sett store framsteg i den norske politikken, men i for liten grad internasjonalt.

Leiaren for tryggingspolitisk avdeling i den tyske forskingsstiftinga «Stiftung Wissenschaft und Politik», Dr. Markus Kaim, peikar på at det i dag eksisterer ulike grunngjevingar for engasjementet i ulike land. Det starta som eit ledd i kampen mot internasjonal terrorisme, noko som også dominerer den norske stortingsdebatten frå 2001 totalt. I fleire europeiske land, slik som Noreg, overtek så eit humanitært og demokratisk prosjekt som den viktigaste grunnen, statsbyggingsprosjektet Afghanistan. I andre land, som Storbritannia, Australia og fleire andre europeiske land, er det omsynet til NATO-alliansen og behovet for å stille opp for eller styrke den som er det dominerande motivet. Desse ulike motiva gjer at ulike land har ulike idear om og motivasjon for politikken vidare. Det gjer det også vanskeleg å få til ei endring i den politiske strategien.

 

Ein doktrine for bruk av militærmakt

Ni av ti krigar varer lenger og går dårlegare enn det strategane trur på førehand. Det meste går annleis, og varer lenger. Den første entusiasmen går over i kritikk, vanskar og tvil.

Samstundes er avgjerda om å sende soldatar ut i krig kanskje den vanskelegaste og mest alvorlege vi politikarar tek.

Det er difor eg meiner vi i Noreg bør utvikle ein doktrine for når det er aktuelt å sende norske soldatar i krig eller andre militære operasjonar – og når det er uaktuelt. Eit sett av krav som skal vere oppfylt.

Det å ha ein doktrine, eit sett av kritiske spørsmål til oss sjølv, vil ikkje redusere debatten eller gjere svaret enklare, men det kan gje ein meir reflektert og opplyst debatt. Ikkje minst er dette viktig fordi vi er ein liten medlem av ein stor forsvarsallianse, NATO, der det vert stilt ei rekke krav til oss. Noreg skal kjenne seg forplikta overfor dei organisasjonane vi er medlemmer av. Men vi skal også vere forplikta til å vurdere rett og gale sjølve. Grunnlaget for ei slik doktrine kan vere:

  1. Vitale omsyn til internasjonal fred og felles internasjonal tryggleik må vere truga.

Korkje Noreg eller noko anna land bør sende militære styrkar til ein krig vi ikkje er heilt sikre på er naudsynt for å oppnå eit større gode, å bevare fred.

  1. Alle andre middel enn militær makt må vere prøvd.

Dersom vi skal sette liv i fare, er det eit absolutt minstekrav at alle andre verkemiddel enn dei militære er prøvd først.

  1. Målet for den militære deltakinga må vere klårt og oppnåeleg.

Om alt anna er prøvd, gjenstår det likevel å vurdere om det er mogeleg å oppnå dei måla ein har militært. Krigane i Afghanistan og Irak viser det tydeleg.

  1. Den militære aksjonen må ha eit klårt FN-mandat.

Vi må berre delta i militære operasjonar som har eit eksplisitt FN-mandat, fordi FNs tryggingsråd er det einaste organet som er gjeve legitim kompetanse til å utøve makt ifølgje FN-pakta.

  1. Den militære aksjonen må ha politisk støtte i Noreg, uttrykt gjennom eit vedtak i Stortinget.

Eg meiner vedtak om militær deltaking i ein omfattande, internasjonal operasjon bør fattast i Stortinget. Det er (normalt) ingen praktiske eller tidsmessige problem med det.

Poenget med ein doktrine er ikkje å lage ein fasit, eller å lure oss sjølve til å tru at avgjerda vert enklare. Poenget er å ansvarleggjere oss som politikarar, å tvinge oss til å vurdere det nøye.

 

Det er ikkje lett å sjå ein positiv veg vidare for Afghanistan. På sett og vis kan ein seie at den politikkendringa som no skjer i det internasjonale samfunnet og førebuinga til ei militær tilbaketrekking både kjem for seint og for tidleg.

For seint, fordi omlegginga mot sivil utvikling og ein politisk, inkluderande forhandlingsstrategi skulle kome for mange år sidan.

For tidleg, fordi det er vanskeleg å sjå at Afghanistan i løpet av få år skal vere i stand til å sikre tryggleik, demokrati og økonomisk utvikling i eige land.

Kampen for ei betre framtid for Afghanistan er ikkje tapt. Den vil aldri gå tapt, men då er det nødvendig at FN, NATO og vi her i Noreg endrar strategi for å støtte utvikling, demokratisering og statsbygging i landet, og det er naudsynt at vi støttar Afghanistan etter at krigen er over.


I’ll be back

25. September 2011

På laurdag trakk eg meg som kandidat til å leie SV etter landsmøtet i vår. Her er innlegget eg haldt i den samanheng:

Kjære landsstyre

Eg har beslutta å trekke meg som kandidat til å lede SV etter landsmøtet i vår.

Det gjer eg fordi eg ikkje har den støtten som er nødvendig for å vinne. Da er eg ikkje rett mann til å lede SV etter landsmøtet.

Eg vil engasjere meg desto sterkere i debatten om veien videre for det partiet eg er så glad i.

Venstresidas historiske oppgave er å bekjempe ulikhet og urettferdighet. Vår generasjons store oppgave er dei globale miljø- og klimautfordringane

Derfor er framtidas venstreside rød og grønn.

Mange ser det. I heile Nord-Europa har nå grønne og rødgrønne partier stor suksess, og spiser velgere og oppslutning fra sosialdemokratiske partier og fra andre. Bortsett fra i Norge. Her taper vi oppslutning til AP, nå også til Venstre og Miljøpartiet De Grønne.

Vi må ta igjen initiativet i miljøpolitikken. Men vi må også gå lenger.

Den moderne rød-grønne venstresida skal stille spørsmål ved om meir økonomisk vekst, meir materiell velstand virkelig kan vere det viktigaste målet for samfunnet i et nytt hundreår. Mitt svar er nei.

-         Den tida vi går inn i må ha slagordet del godene, foran fleire goder

-         Den tida vi går inn må preges av kva som gir meir livskvalitet, ikkje bare meir kvantitet

Vårt samfunns mål, vår tids politiske prosjekt, kan ikkje vere meir gull, og definitivt ikkje meir kull. Det må vere meir solidaritet, færre fossile ressurser (og eg vil legge til: færre fossile politikere).

Den moderne venstresida er rød og grønn, men også

- frihetlig og antiautoritær: i innvandringspolitikk, i kampen for minoriteters rettigheter, i personvernspørsmål, i utenrikspolitikk.

- den treffer andre velgergrupper. Dei som er nederst på rangstigen, men også dei med høg utdanning og akademisk bakgrunn som vil at nye verdier skal prege samfunnet og er opptatt av kunnskap.

Den er ikkje:

- litt meir av det samme som Arbeiderpartiet, heller ikkje mykje meir av det samme som AP

- Ikkje tilbake til det vi var på 70-tallet, ikkje meir likt Rødt. Der er det ingen ting politisk å lære, ingen velgere å hente.

Men en sosialisme som er kvalitativt forskjellig fra den gamle, og meir villig til å tenke nytt

I Norge er SV denne bæreren av denne tradisjonen.

Eg trur ikkje velgerne såg verdiane våre no. Dei såg ikkje at vi slåss, at vi brant. Dei visste ikkje om en stor miljøsak, en stor solidaritetssak, en stor velferds- eller utdanningssak som dei trengte SV til.

-         Vi trenger vi ikkje bytte ut verdiane våre, dei er dei stoltaste i norsk politikk. Men dei må alltid brenne

-         Vi må derimot fornye, og kanskje bytte ut, saker, løsninger, tankebaner.

Det er vårt ansvar. Det er berre vi som kan fikse det sjølv.

Om det her og mykje meir har eg skrive ei bok som kjem i første halvdel av November. Den heiter ”Solidaritet på ny”

Den er skrive etter et motto eg har fra den danske SF-politikeren Sten Gade. ”En politiker må ikke bare søke støtte fra sitt bakland, men også utfordre det”

Til dokke gutta: Lykke til og godt valg. Premien til vinnaren er stor, å gjere den viktigaste jobben i norsk politikk framover. Å gjenreise SV.

La meg slutte med å sitere min ungdoms skuespillerhelt Arnold Schwarzenegger: ”I’ll be back”


Delta og vis støtte

25. July 2011

Denne teksten sender eg ut til medlemmer av Akershus SV i dag, den kan stå som mi oppfordring til andre også:

Eg kan framleis få små augneblinkar der eg trur det ikkje har skjedd, for det er uverkeleg. Ei brutal og bestialsk massakre i vårt trygge land, den feigaste og mest kyniske voldshandlinga eg kjenner til utanom krig.

Det er eit angrep mot demokratiet og alle dei som arbeider for det, i politiske organisasjonar og i departementa og andre etatar. Men det er også eit angrep på venstresida og på AUF spesielt. Alt tydar no på at AUF og andre sitt engasjement for eit fleirkulturelt samfunn og for toleranse var ein viktig årsak til angrepet.

Eg vil kondolere AUF, Arbeidarpartiet men også alle andre som er ramma . Mange av vil vere direkte eller indirekte berørt eller ha kjende som er gått bort eller skadd. Politi, helsevesen, kommunar og andre må no gjere sin jobb. No må vi støtte kvarandre i sorga og bygge opp håpet. Det er ikkje først og fremst helsevesenet si oppgåve, det er vår oppgåve saman. Vi kan også støtte dei som er gått bort ved å delta i demokratiet, halde fram med å engasjere oss og sloss for dei verdiane dette var eit angrep på.

Eg vil difor oppmode alle om å stille opp på minnearrangement og markeringar, men også å ta kontakt med berørte i sin kommune, det lokale AP- eller AUF-laget eller på anna vis markere sorga. Ofte vegrar ein seg for å ta kontakt fordi ein ikkje vil vere til bry, men all erfaring tyder på at folk som er i sorg set enorm pris på å oppleve støtte frå og fellesskap med andre.

Deltar og engasjerer vi oss meir for toleranse og forståing mellom menneske tapar mordaren, og Noreg og vi vinn tilslutt – saman.


Libya-innlegg

9. May 2011

Mitt innlegg i stortingsdebatt om Libya etter utenriksministeren sin redegjørelse

FN-resolusjonane 1970 og 1973 slår fast det internasjonale samfunnets ansvar for å verne det libyske folket. Gaddafi-regimet sitt omfattande angrep på sivile og truslar om å utslette den politiske opposisjonen i Benghazi, ga legitim grunn til å benytte FNs sanksjonsmiddel, inkludert militærmakt, mot diktaturet. Utviklinga i Libya har vist at det framleis er behov for eit internasjonalt engasjement for å beskytte sivile i Libya. SV står fast på støtten til at Norge må bidra til det.

Situasjonen i Libya alvorleg. Mange sivile får beskyttelse, men samstundes er situasjonen kritisk i enkelte område. Kampane mellom Gaddafi-diktaturets styrkar og opprørshæren er fastlåste. Dei sivile tapa i konflikten er betydelige og Libya står overfor store humanitære utfordringar. Eg vil understreke viktigheten av at Norge her bidrar, slik regjeringa no legg opp til, både med humanitær assistanse og å ta imot flyktningar.

President, forsvarsministeren avklarer at etter 24.juni ”vil et eventuelt norsk bidrag bli et annet og mindre omfattende enn dagens bidrag”. Det trur eg er klokt, men eg vil samstundes understreke at det er situasjonen og behova i Libya som må styre den endelege vurderinga her, akkurat som det må styre dei politiske og humanitære vurderingane – altså korleis vi skal følge opp FN-resolusjon 1973.

SVs landsmøte vedtok støtte til dei militære sidene av Norges bidrag til Libya under forutsetning av at FN-resolusjonens strenge mandat om å verne sivile vert etterlevd. Den siste tida har både angrepa på medlemmer av Gaddafi-familien og uttalelser frå vestlege statsleiarar gitt grunn til bekymring.

Både forsvarsministeren og utanriksministeren understrekar at mandatet for operasjonen er å beskytte sivile, ikkje bistå militære styrkar med regimeendring, og at Norge forholder seg strengt til det.

Det er viktig for å opprettholde et skille mellom sivile og militære mål. Men det er også viktig for framtidig, internasjonal oppslutning om å beskytte sivile. Kapres mandatet no til eit anna formål, gir vi Russland, Kina og andre kritikere rett og reduserer sjansen for en enighet om tiltak som kan beskytte sivile i framtida.

La meg vere tydelig på det: SV, Norge, det meste av verden ønsker regimeendring i Libya. Det er derfor det har blitt enighet om å opne sak mot Gadaffi frå den internasjonale straffedomstolen. Han er ein brutal leiar som utøver vald mot sitt eige folk og manglar legitimitet.

”Men politiske endringar må komme som et resultata av politiske prosesser i Libya, og det internasjonale samfunnets rolle må være å støtte opp om disse” som utenriksministeren sa.
Det er forskjell på det politiske målet, og hvilket mandat den militære operasjonen følger.

Det kanskje viktigaste budskapet i dag er at berre politiske prosesser kan gi varig fred og beskyttelse av menneskerettane i Libya. Diverre har forhandlingssinitiativ så langt ikkje ført fram. Det er viktig at slike initiativ held fram. Norge må arbeide aktivt for fredsinitiativ, under FN si leiing. der mellom anna Den afrikanske union og Den arabiske liga må spele sentrale rollar.

President, bakgrunnen for det som no skjer i Libya er dei folkelege demokratikreftenes frammars i regionen. Det var ein viktig grunn til min og SVs støtte. Vi må ikkje la folkelige krefter i andre land i stikken i skuggen av Libya. 

I Bahrain, Yemen og Syria har det skjedd dramatiske ting dei siste vekene. Noreg må verda må støtte dei folkelege demokratikreftene, vurderer sanskjonar der det er fornuftig og der det er støtte til dei. Den brutale sannheten er jo at vesten har latt diktatorar og regimer sitte i ro fordi stabilitet har vore viktigare enn demokrati regionen.

Tida er no inne for ei heilt anna vestleg tilnærming til regionen.


Afghanistan-innlegg

29. April 2011

Dette er innlegget eg holdt i debatten om Jonas Gahr Støre sin redegjørelse om Afghanistan i Stortinget på torsdag:

«Har den militære oppbyggingen i Afghanistan ført oss nærmere en løsning på konflikten i landet? Jeg tror svaret er et ganske klart nei. Den stadige militariseringen av USAs – og dermed Vestens strategi – har brakt oss fjernere fra en løsning og ikke nærmere.» Slik formulerer Kai Eide på side 269 i boka si frå i fjor sitt eige syn, men han legg til ei nekting: «Jeg er ikke motstander av et internasjonalt militært nærvær.»

Det siste året har det kome to interessante norske bøker om Afghanistan som er svært ulike. Kai Eides bok er ei bok som ser Afghanistan frå innsida av det internasjonale nærværet, ei bok som ser samfunnet ovanfrå.

Anders Sømme Hammers bok ”Drømmekrigen” er ei bok som ser Afghanistan frå utsida av det internasjonale nærværet, og som ser samfunnet nedanfrå. Til saman trur eg dei gir eit brukbart bilete – neppe eit brukbart bilete av Afghanistan, men kanskje eit brukbart bilete av Afghanistan sett med ein nordmanns auge. Og så gir dei lærdom om vegen vidare.

I ein rapport frå koordineringsorganet for frivillige organisasjonar i Afghanistan, skriven av Matt Waldman frå hjelpeorganisasjonen Oxfam, vert situasjonen for bistanden til og utviklinga av landet fram til 2008 gjennomgått. Afghanistan får langt mindre i bistand enn det andre konfliktområde i verda har fått det siste tiåret. Landet fekk dei to første åra berre ein tiendedel av det Bosnia fekk på 1990-talet, og samanlikna med dei fem første åra fekk Irak fem gonger så mykje per innbyggjar i bistand som det Afghanistan fekk. Det er omfattande sløsing og misbruk av midlar, ifølgje denne rapporten. 40 pst. av bistanden går tilbake til givarland. Store summar går til dyre utanlandske konsulentar, og det er elendig koordinering – kort oppsummert.

Noreg bruker store summar på utviklingshjelp til Afghanistan årleg, nesten like mykje som på den militære operasjonen. Vi har auka bistanden og betra innretninga på han.

Det store biletet er likevel at det vert brukt meir enn ti gonger så mykje på krigen i Afghanistan som på å førebu freden – på den sivile utviklinga. Det er ikkje mogleg å skape fred i Afghanistan utan ei merkbar forbetring i levestandarden for innbyggjarane. Det er eit stort og alvorleg feilsteg at det internasjonale samfunnet gjennom eit tiår har halde på ei militarisert oppfatning av kva som er løysinga i Afghanistan.

Utan ei meir og betre koordinert – og ei sterkare – afghansk forankring i bistanden kjem vi oss ikkje heim frå Kabul på ansvarleg vis.

SV har i mange år argumentert for forhandlingar og ein politisk prosess som inkluderer alle partar, og for at Noreg må snakke med alle, ofte til allmenn latter. Eg hugsar sjølv utspørjinga som Pål T. Jørgensen hadde av Kristin Halvorsen i valkampen i 2009, og eg har opplevd Siv Jensen i debattar utanfor denne salen raljere og kalle mitt syn for ”teselskap med Taliban”. Erna Solberg uttrykte seg slik til Nettavisen i 2008:

«Å forhandle med Taliban og beholde et demokrati i Afghanistan, nei, det tror jeg ikke mye på.»

No er det ei breiare einigheit om at ein politisk prosess som inkluderer alle partar, må til. Føresetnaden for eit fredeleg og demokratisk Afghanistan er å inkludere alle i politikk og samfunnsliv. Som i andre fredsprosessar må ein ha dialog med alle grupper som spelar ei rolle i samfunnet.

Er det så enkelt? Nei, det er veldig, veldig komplisert. Inga oppskrift har gode odds for å lukkast i Afghanistan no. Eit langvarig militært engasjement i landet kan vi berre forsvare om vi sterkt trur ein vil lukkast med det. I ein slik situasjon skuldar vi kvarandre ærleg refleksjon og vilje til å vurdere det vi gjer. Eg inviterer ikkje til enkle svar, men til refleksjon. Ikkje minst skuldar vi soldatar, hjelpearbeidarar, FN-ansette, deira pårørande og andre i Noreg å gjere det.

Eg – og SV – trur Noreg bør avvikle sin militære deltaking så raskt som mogleg. Vi bør prioritere innsatsen til Noreg der vi kan gjere ein størst forskjell internasjonalt – ved ein tung sivil innsats, ved å halde fram med arbeidet for å dreie den internasjonale strategien mot betre koordinering og ein samla sivil innsats og gjennom å vere ein tung aktør mot ein betre politisk prosess.

Det er ikkje lett å sjå ein positiv veg vidare for Afghanistan. På sett og vis kan ein seie at den politikkendringa som kanskje no er på gang internasjonalt, kjem både for seint og for tidleg – for seint fordi omlegginga mot sivil utvikling og ein politisk inkluderande forhandlingsstrategi skulle ha kome for mange år sidan for å verke, for tidleg fordi det er vanskeleg å sjå at Afghanistan i løpet av få år skal vere i stand til å sikre tryggleik, demokrati og økonomisk utvikling i sitt eige land.

Eg vil takke utanriksministeren for ei god utgreiing og samtidig slå fast at det er viktig å halde debatten om Afghanistan-spørsmålet i det norske samfunnet open.


Nei til Datalagringsdirektivet

4. April 2011

Her er mitt innlegg i debatten om DLD i dag, som også etter kvart vil ligge på www.sv.no og i korrekt referert versjon på www.stortinget.no

Innlegg i stortingsdebatten om datalagring 4.4.11

Sjekk mot referatet

 

President

Datalagringsdirektivet inneber å pålegge lagring av ei omfattande mengde informasjon om vår mobil- og nettbruk.

Kven du ringer til, når du ringer, kvar du ringer frå og kor lenge du snakkar. Kven du sender e-post til, kvar mottakaren er, når du er på Internett og kor lenge.

SV er motstandar av datalagringsdirektivet av tre grunnar.

1)      Det er vår sterke overbevising at kvart menneske er uskuldig til det motsette er bevist. Vi bør ikkje basere oss på ein ny tankegang i vår rettsstat der vi gjer pålegg om å samle spor om kvar nordmann, sidan vi kan kome til å bli skuldige. Då bidrar vi til å endre status på kvart menneske. Frå uskuldig – til potensielt skuldig.

 

2)      Pliktig lagring av store mengder data aukar risikoen for at noko kjem på avvege, og for misbruk. Lagringa utgjer ein personvernrisiko. Eg likar eigentleg ikkje ordet personvern – det høyrest ut som vi skal stoppe ut menneske og sette dei på museum. Integritet er eit betre ord. Kven du ringer når, kven du sender e-post til, er informasjon som på avvege kan krenke din integritet.

 

-          Ein mail frå ein tilsett i arbeidstilsynet om tilhøva i SV-gruppa

-          Fire telefonar til krisesenteret sist helg frå ein kvinneleg representant

-          Eit hemmeleg tips til ein journalist

-          Gjentekne mailar til ei adresse som sluttar med swingersnorge.com.

På avvege kan slike opplysningar krenke integriteten til dei involverte.

 

3)      Så lenge du er uskuldig er det ikkje noko problem, seier enkelte. Eg meiner det er motsatt, det er vi uskuldige som er problemet. Mistenkte kan vi sikre lagring av informasjon for allereie, og kanskje bør den betrast. Det alvorlege no er korleis DLD kan påverke alle som ikkje er mistenkt for kriminalitet.

 

I ei undersøking frå tyske Forsa Institute frå 2008 svarte over halvparten av dei spurde at dei ikkje ville bruke teleutstyr når dei skulle snakke med psykolog, ekteskapsrådgjevar eller om rusmisbruk som følgje av datalagringsdirektivet. Elleve prosent svarte at dei allereie hadde avstått frå å bruke telefon, mobiltelefon eller e-post i visse tilfelle. Vi er ikkje tent med at uskuldige menneske held tilbake – eller lar vere å søke opp – kunnskap i frykt for å bli sett over skuldra.

 

President:

Malte Spitz, tysk parlamentarikar frå Dei Grøne, gjekk til rett for å få ut teledata om seg sjølv for eit halvt år. Og vann. Han gav desse til avisa Die Zeit. Saman med offentleg tilgjengelege data frå sosiale medier kunne konstruere hans rørsler dag for dag. Den 1. september 2009 finst det data for meir enn 20 timar, den 4. september 2009 for meir enn 16 timar. Det heile kan følgast på internett.

Opplysningar som lekk ut kan krenke integriteten vår, men kunnskapen om at det vert lagra kan i seg sjølv redusere fridomen vår.

 

President

Sjølv om SV er sterkt mot direktivet, er vi enno meir bekymra for den gradvise endringa i haldningar, muligheiter og politikk som går føre seg.

Vi har allereie ei omfattande lagring av data og kameraovervaking. Internasjonalt, eller her, vert det diskutert å registrere søk på nettet, å sette inn ei brikke i alle bilar med opplysningar om kvar den er. Vi ønskjer oss betre og meir omfattande helseregister som kan koblast, betre register med meir informasjon om barn i barnehage og skule. Romavlytting har vi prøvd.

Eg kjenner fleire av desse forslag godt, og dei er alle godt meint og velbegrunna på sitt felt. Men forstår vi, og tenker over, konsekvensane av summen?

Den franske filosofen Jaques Attali, også mangeårig rådgjevar for President Mitterand, har skrive boka ”Kort historie om framtida” om temaet. Han skildrar eit tenkt framtidssamfunn der staten overvakar helsa vår, kosthaldet, transporten, skulearbeidet til born. Ikkje fordi politikarane er totalitære, ikkje grunna kommersielle interesser, men av funksjonelle omsyn.

Kosthaldet og folkehelsa vert betre med systematisk registrering av kva vi et, skuleresultata vert betre når vi kjenner til korleis elevane er og korleis dei arbeider. Og alle forstår at kampen mot kriminalitet vert meir effektiv med registrering og lagring av stadig fleire data. Alle tener på det. Vi får meir kunnskap, samfunnet vert betre og tryggare – det einaste vi mistar er litt slark i samfunnsmaskineriet.

Men president, eg er for slark. Så lenge det er slark, er det håp. For slark er eit teikn på fridom. Den potetgullposen du ikkje bør ete, forbikøyringa du ikkje skulle teke, innleveringa du juksa på. Eller direkte knytt til DLD – e-posten du ikkje skulle sendt, den staden du ikkje skulle vore ei natt. Fridomen vår til ikkje å gjere det – eller kanskje av og til gjere det – er av uvurderleg verdi for det enkelte menneske. Men det er også av uvurderleg verdi for samfunnet at vi menneske har eit stort frirom – ein integritet – som vi kan utfalde oss i. Det må ikkje berre vere rom for det perfekte liv, det må vere rom for slarket også.

 

Datalagringsdirektivet fører sjølvsagt ikkje til dette samfunnet. Men summen av ei rekke vedtak og muligheiter kan gjere det. Vi registrerer, overvakar, lagrar og tek i bruk langt meir informasjon enn for eit tiår eller to sidan.

Og difor er vegen vidare viktig. Kva vil vi ønskje å bruke opplysningane om 10 år? Kva data kan vi koble for å få fram meir og betre informasjon? Kva vert det neste vi skal registrere og lagre?

 

 

 

President, i lys av dette:

Er det ikkje klokt å tenke seg om ein gong til? Det heiter seg at ein skal la tvilen kome tiltalte til gode, og i dette tilfellet meiner SV det vil vere fornuftig.

-          EU si evaluering av direktivet er ikkje kome enno, den vil gje oss informasjon om kvar EU si lovgjeving går vidare

-          Vårt naboland Sverige har utsett implemtering

-          I fleire land sine rettssystem verserer det sakar om direktivet, etter at det har blitt kjent grunnlovsstridig.

Når ein foreslår utsetjing av noko ein er mot, vert ein gjerne beskyldt for at det er taktisk. I dette tilfelle er det særs velbegrunna slik eg ser det.

 

Eg meiner det har kome ein god ting ut av debatten vi førebels avsluttar i dag. Det er at det ikkje er avslutninga, men kanskje byrjinga. Byrjinga på ein langt meir levande samfunnsdebatt om balansen mellom vår fridom og integritet på den einse sida, og alle dei velbegrunna funksjonelle ønskja vi har som samfunn på den andre sida.

 

Vi – Storting, regjering, det politiske system – må vere førande i ein prinsippiell debatt  om dette i framtida. For lenge har vi sett dei enkelte samfunnsinteressene i førarsetet, og i rask rekkefølge vedteke velmeinte og funksjonelle framlegg om registrering og overvaking på kvart felt. Dei prinsippielle spørsmåla har vi sett vekk til eit tilsyn.

Dette er politikk snudd på hovudet. Det må jo vere omvendt, at politikarane diskuterer og vedtek dei overordna rammene for samfunnsutviklinga og så ber om ei funksjonell oppfølging av det frå andre organ.

 

 

 

”Den som er villig til å ofre sin sin fridom for ein midlertidig tryggleik fortener korkje fridom eller tryggleik” har den amerikanske filosofen og vitskapsmannen Bejnamin Franklin sagt.

Eg vil legge til: I eit friare samfunn vil vi føle oss tryggare enn i eit samfunn der vi har ofra mykje av fridomen.

La oss tru at den omfattande debatten om datalagringsdirektivet betyr ein renessanse for fridom og personleg integritet som sentrale spørsmål i samfunnsdebatten.


Min landsmøtetale

28. March 2011

Landsmøtet er over!

Det var veldig moro, men også masse hardt arbeid – altså som vanleg. Dette landsmøtet var også veldig vellukka, med gode vedtak, god stemning og ei positiv dekning av oss utad.

For min eigen del er eg glad for at prinsipprogrammet er vedtatt og at arbeidet med det er avslutta. Eg heldt ein tale om programmet og vegen vidare for SV – “Fornyelse i norsk politikk” – som ligg ute på nettet både skriftleg og i videoopptak. Eg legg den ut her fordi eg arbeidde mykkje med den og fekk utruleg positive tilbakemeldingar på den. Eg er stolt av den rett og slett!


Personvernalliansens korte historie og usikre framtid

17. March 2011

På måndag og tysdag var eg i møte med Erna Solberg og Ingjerd Schou frå Høgre. Eg deltok på møtet saman med dei parlamentariske leiarane frå Venstre, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og Framstegspartiet. Ein uvanleg allianse, allereie døpt regnbogealliansen av enkelte, personvernalliansen av andre. Kva samla denne uvanlege alliansen? Motstanden mot datalagringsdirektivet. Alliansen kunne oppstå fordi regjeringspartia er delt i spørsmålet om å innføre DLD.

No ser det ut til at den vil svinne hen i historia utan å ha utretta store ting, fordi Høgre har gjort det klårt at dei vil forhandle med Arbeidarpartiet om å innføre DLD i staden for å forhandle med oss om å styrke personvernet.

Bakgrunnen er denne. Vi fem hadde forrige onsdag eit kort møte med Erna Solberg der vi inviterte Høgre til drøftingar om eit nasjonalt regelverk for datalagring. Høgre fekk samstundes eit notat om saka frå oss. På måndag svarte dei med å legge fram sine synspunkt for oss. Hovudtrekka er kjende. Dei gjorde det klårt at dei er for pliktig lagring av alt det datalagringsdirektivet krev lagra, men at dei i tillegg har ei rekke personvernkrav (mange av dei utanfor DLD) som dei vil ha innfridd.

Vårt svar var enkelt. Dokke må velge kva veg dokke vil forhandle. Dersom det viktigste er plikt til å å lagre informasjon om folk som ikkje er mistenkt for noko, er det vanskeleg å bli samde med oss. Dersom det viktigaste er gjennomslag for ei rekke av personvernforslaga, er det lett å bli samde med oss. Høgre gjorde det seinare klart at pliktig lagring av data var viktigst, og at dei vil forhandle med AP. Det var sjølvsagt ikkje overraskande.

La meg kort minne om kvifor eg er mot DLD. Det betyr å innføre pliktig lagring av masse informasjon om kommunikasjonen vår for alle menneske. Det skal lagrast for alle i tilfelle det kan bli aktuelt å bruke det mot oss seinare. Altså; vi er potensielt skuldige, ikkje uskuldige til det motsette er bevist. Eg argumenterer mot direktivet her og her

Noko av informasjonen som skal lagrast er særs viktig for politiet, og ikkje like personverninngripande. Til dømes IP-adresser. Dei er viktige i saker om overgrep for barn, og innheld informasjon om når du logga deg på nett med kva type utstyr. Difor har vi i personvernalliansen opna for pliktig lagring av desse, for å kome Høgre i møte.

Andre delar av det som skal lagrast er i følge ein fagleg tung rapport mindre viktig for poitiet, men særs personverninngripande. Til dømes dei kontinuerlege spora telefonen din legg igjen, eller mottakaren av e-post frå deg. Tenk deg at du har sendt 10 e-post til adresser som skatteetaten.no, krisesenteret.no eller clubswingers.no. Relativt privat dersom det skulle kome på feil hender.

Det er også interessant å lese kva Høgrefolk skriv om handsaminga i partiet. Torbjørn Røe Isaksen skriv om handsaminga i Høgre, Kristin Clemet om det same her. Årets euroepar (i følge Europeisk Ungdom), Nikolai Astrup, har nøyd seg med å slå fast at slaget er tapt.

No får vi sjå kva som skjer. Andre land utset direktivet, og mange i Noreg vil det. EU si evaluering kjem om kort tid, men etter Noreg si handsaming. Dersom ting skulle skje i Høgre vil det vere flerital for eit nasjonalt regelverk for lagring, ei personvernløysing. Stortingsdebatten er sett til 4.april.


Innovasjon på Stortinget

9. February 2011

Eg vil ha digitalt storting, med sakshandsaming, medier og anna rett inn på nettbrettet. Først treng vi ei frivillig prøveordning som kan teste det ut; Eg melder meg!

Det er essensen i eit intervju med meg på side 20 i dagens VG. Symptomatisk nok ligg ikkje saken frå dagens VG på nett! Den finst berre i papirutgåva, men er omtala på SV sine sider

Det er også ein breiare bakgrunn for utspelet. Det er innovasjon - det å gjere ting smartare – som er grunnlaget for vekst og utvikling både i privat og offentleg sektor. I offentleg sektor er dette særs viktig. Gjennom meir kunnskap, bruk av teknologi, betre arbeidsprosessar og betra organisering forbetrar vi kvaliteten på velferdstenester og frigjer folk til andre oppgåver.

Eg vil at Stortinget skal ligge i forkant av denne innovasjonen, og ta i bruk ny teknologi og nye og meir effektive arbeidsmåtar. Difor dette initiativet.


Kategoriar